I S L A N D I A

Islandia. Republika Islandii (Lydhveldidh Island). 

Państwo położone w Europie Północnej, w północnej części Oceanu Atlantyckiego na wulkanicznej wyspie o tej samej nazwie oraz kilkudziesięciu pojedynczych wysepkach. Największym przybrzeżnym archipelagiem (17 km²) jest Vestmannaeyjar u południowych wybrzeży Islandii.
   Islandia jest jednym z krajów skandynawskich. 
 

  Powierzchnia                                103.125 km²                             

  Liczba ludności                             320,2 tys. (X.2008)                   

  Stolica                                          Reykjavik

  Ustrój polityczny                           republika

  Podział administracyjny                 8 regionów, 23 okręgi, 79 gmin

  Język urzędowy                            islandzki

  Jednostka monetarna                     korona islandzka (ISK = 100 aurar)

  Dochód narodowy  per capita       37.862 USD  (2007) 

  Kod samochodowy                       IS

  Kod telefoniczny                          +354 

         Źródło: Fakta om Norden - Kort yfir Ísland Nordiska rĺdet - Nordiska ministerrĺdet.htm

Środowisko geograficzne Islandii

      Islandia jest wyspą, położoną na północnym Atlantyku, tuż pod kołem podbiegunowym północnym. Leży pomiędzy Europą a Ameryką Północną. Od północy otoczona jest wodami Morza Grenlandzkiego, od wschodu Morza Norweskiego a od południa i zachodu otwartego oceanu.

    Punkty skrajne wyspy wyznaczają:

        North   -   Rifstangi            66°32^’ .N

        South   -   Kotlutangi          63°23^’.N

        West    -   Bjargtangar        24°32^’ W

        East      -   Gerpir               13°29^’ W

Odległość od najbliższych lądów wynosi:

Grenlandia           -     287 km

Wyspy Owcze     -     420 km

Jan Mayen           -     550 km

Norwegia             -     970 km

Wokół wybrzeża, głównie w części południowo-zachodniej, zachodniej i północno-zachodniej rozrzuconych jest kilkadziesiąt drobnych wysepek. Najbardziej znane spośród nich to wyspy archipelagu Vestmannaeyjar oraz wysepka Grimsey, stanowiąca jedyne terytorium kraju, przez które przebiega koło podbiegunowe północne, a także związana z historią Islandii wyspa Videy.

    Wyspy przybrzeżne:

Heimey         -     13,4  km²

Hrisey           -       8,0 km²

Hjorsey         -       5,5 km²

Grimsey        -       5,3 km²

Flatey           -        2,8 km²

Malmey        -        2,4 km²

Papey           -        2,0 km²

Videy           -        1,7 km²

Surtsey         -        1,6 km² 

Budowa geologiczna

     Islandia jest wyspą pochodzenia wulkanicznego. Stanowi jeden z najmłodszych geologicznie obszarów kuli ziemskiej, w którym procesy kształtowania się skorupy ziemskiej nie zostały zakończone. Usytuowana w północnym rejonie Grzbietu Środkowo-atlantyckiego, biegnącego przez niemal cały Atlantyk, od Antarktydy po Arktykę. Jest to aktywny wulkanicznie pas, leżący na styku oddalających się od siebie dwóch płyt tektonicznych: Europejskiej i Północnoamerykańskiej. Odsuwające się od siebie z szybkością około 1- 2 cm rocznie płyty tektoniczne, tworzą szczeliny w skorupie ziemskiej oraz powodują wybuchy wulkanów i wypływ lawy, zalegającej płytko pod powierzchnią ziemi.

                  http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Iceland_Mid-Atlantic_Ridge_Fig16.gif

  Obszar ten jest także niespokojny sejsmicznie, z wciąż trwającymi tam ruchami tektonicznymi. Stąd często występujące na tym obszarze trzęsienia ziemi.

       Na wyspie jest około 140 wulkanów, w większości nieczynnych. W czasach historycznych aktywność wykazywało około 30 spośród nich. Strefa największej aktywności wulkanicznej przebiega wzdłuż pęknięcia tektonicznego, przecinającego środek wyspy, poczynając od archipelagu Vestmannaeyjar na południu, w kierunku północno-wschodnim do północnych brzegów wyspy. Erupcje wulkaniczne pokryły znaczne połacie kraju (około 11%) polami lawowymi. W chwili obecnej stanowią one w większości pustynie piaskowe lub pustkowia porośnięte gęstą pokrywą mchów. Największe lawowe pole Islandii – Odadahraun – położone na północ od lodowca Vatnajokull ma powierzchnię około 4 tysiecy km², leżące na północ od niego pole Eldhraun mierzy około 600 km², podobnie jak pole lawowe wulkanu Laki. Polem lawowym jest też półwysep Reykjanes. Zastygająca lawa nie tylko pokryła teren, ale utworzyła w niektórych miejscach ciekawe formy naziemne. Najsłynniejsze to znajdujące się niedaleko jeziora Myvatn „ciemne twierdze” – Dimmuborgir. Terenom wulkanicznym towarzyszą złoża gorącej wody i zjawisko ich wyrzucania w postaci gejzerów. Na wyspie jest około 700 gorących źródeł o temperaturze wody dochodzącej do 280^oC.

Islandia zbudowana jest głównie ze skał bazaltowych. Najstarszymi skałami są zakrzepłe trzeciorzędowe lawy o grubości do 5 km, tworzące rozległy płaskowyż, zajmujący wnętrze wyspy. W wyniku ich wietrzenia na powierzchni ziemi utworzyły się żwiry, piaski i głazy.

Nadmorskie równiny, których przedłużeniem jest szelf atlantycki pokryte są najmłodszymi geologicznie skałami. Są to osady pochodzenia lodowcowego oraz morskiego, a także późniejsze namuły rzeczne.

Budowa geologiczna Islandii nie sprzyja występowaniu bogactw naturalnych. Obszarom wulkanicznym towarzyszy siarka, która w przeszłości była tu wydobywana. Eksploatowano również rudy bagienne i niskiej jakości węgiel brunatny. Są to jednak złoża niewielkie i nieekonomiczne w eksploatacji. Dość rozległe i łatwe w wydobyciu są natomiast złoża torfu. Ponadto na wyspie występują takie minerały, jak szpat islandzki, perlit, a także diatomit.

Warunki naturalne

      Z uwagi na położenie na wysokich szerokościach geograficznych, jak również skaliste podłoże, większość terytorium Islandii pozbawiona jest szaty roślinnej. Dotyczy to głównie wyżej położonych terenów środkowej części wyspy oraz skalistych stoków górskich i pionowych bazaltowych urwisk..

Obszary przyrodnicze Islandii:

    Obszary pokryte roślinnością         23.805 km²

    Wody śródlądowe                          2.757 km²

    Lodowce                                      11.922 km²

      Nieużytki                                    64.538 km²

       - w tym piaski                              4.970 km²

  Ukształtowanie terenu:

      Islandia jest wyspą o bardzo urozmaiconej rzeźbie terenu. Zbudowana jest głównie z młodych  skał bazaltowych. Wpływ na ukształtowanie powierzchni miały w przeszłości lodowce, pokrywające niemal całą wyspę. Przeobraziły one pierwotną rzeźbę terenu, pogłębiając doliny i wygładzając wzniesienia. Dlatego wnętrze wyspy stanowią względnie wyrównane, rozległe, mocniej lub łagodniej pofałdowane wyżyny wzniesione na wysokość 600 - 1000 m n.p.m. z górującymi nad nimi pojedynczymi stożkami czynnych lub wygasłych wulkanów. Stanowią one ponad 1/3 terytorium wyspy. Teren ten w wielu miejscach poprzecinany jest rozpadlinami i stromymi urwiskami. Górzysty charakter mają niektóre okolice brzegów morskich. Opadają one jako pionowe niemal ściany fiordów czy oceanicznych brzegów wyspy w niektórych jej rejonach. Znajdujące się w ich sąsiedztwie osiedla narażone są na niebezpieczeństwo schodzenia lawin.

      Teren rozległego płaskowyżu środkowej części wyspy na swych obrzeżach opada w wielu miejscach gwałtownymi uskokami terenu lub stromymi ścianami skalnymi ku nadmorskim nizinom. Niziny nadmorskie stanowiły w przeszłości morski szelf, który w wyniku podnoszenia się wyspy wynurzył się nad powierzchnię oceanu. Zjawisko to miało miejsce w plejstocenie i miało związek z topieniem się lodowców, pokrywających całe wnętrze wyspy.

  Wielkość powierzchni w poszczególnych przedziałach wysokości wygląda następująco:    

    0 - 200 m n.p.m.      -     24.708 km²

201 - 400 m n.p.m.      -    18.401 km²

401 – 600 m n.p.m.     -    22.168 km²

pow. 600 m n.p.m.       -    37.745 km² 

   Najwyższe szczyty:

Hvannadalshnukur      -      2.110 m  

Bardharbunga             -      2.000 m

Kverkfjoll                  -      1.930 m

Snaefell                     -      1.833 m

Hofsjokull                 -      1.765 m

Herdhubreidh            -      1.682 m

Eiriksjokull                -     1.675 m

Eyjafjallajokull          -      1.666 m

Tungnafellsjokull       -      1.540 m

Kerling                      -     1.538 m

Lodowce:

     Znaczną część powierzchni wyspy zajmują lodowce. Jest to wynikiem jej położenia geograficznego i występowania na znacznym terenie obszarów wyżynnych. Obszary wzniesione powyżej 1000 m z reguły pokrywają lodowce. Niekiedy bardzo niewielkie, pokrywające pojedyncze szczyty, jak np. Snaefellsjokull o powierzchni 11 km², na szczycie wulkanu Snaefell. Niektóre z nich mają powierzchnię zaledwie kilku kilometrów kwadratowych. Największy - Vatnajokull jest jednocześnie największym lodowcem Europy. Powierzchnia największych lodowców w latach 70. XX w. wyglądała następująco:

Vatnajokull - 8.400 km²

Langjokull - 1.022 km²

Hofsjokull - 1.000 km²

Myrdalsjokull - 700 km²

Drangajokull - 200 km²

W ostatnim okresie powierzchnia lodowców na Islandii znacząco się kurczy. Ma to związek z wyraźnym ocieplaniem się klimatu wyspy. Dokładniejszy obraz tej tendencji daje nam porównanie obecnej powierzchni największych lodowców Islandii, która przedstawia się następująco:   

Vatnajokull             -  8.288km²

Langjokull              -     953 km²

Hofsjokull              -     925 km²

Myrdalsjokull         -    596 km²

Drangajokull          -     160 km²

Eyjafjallajokull      -       78 km²

Tungnafellsjokull   -      48 km²

Thorisjokull           -       32 km²

Rzeki i jeziora

     Występowanie lodowców, znaczne wartości opadów rocznych i chłodny klimat, powodują, że Islandia posiada bogate zasoby wodne. Rzeki islandzkie, z uwagi na to, że główny wododział wyspy stanowią wyżyny w jej centralnej części, są krótkie, ale tworzą gęstą sieć hydrologiczną. Wiele z nich bierze swój początek z lodowców, niektóre ze źródeł gruntowych lub jezior. W terenach pozbawionych dróg stanowią poważne przeszkody komunikacyjne. Wiele z nich w okresie topnienia lodowców czy zwiększonych opadów gwałtownie przybiera i powoduje powodzie.

Główne rzeki:

    Charakterystyczne jest tworzenie się wodospadów na rzekach płynących przez urwiska i okolice o znacznej różnicy poziomów. To kolejny dowód na bogatą formę krajobrazową wyspy. Wiele wodospadów, stanowi turystyczną atrakcję wyspy. Najbardziej znane to dwu-kaskadowy Gullfoss (Złoty Wodospad), Godhafoss (Wodospad Bogów), a także najpotężniejszy wodospad Europy, jeśli chodzi o ilość spadającej wody – Dettifoss.

Najwyższe wodospady

     Na Islandii jest wiele terenów bagiennych, torfowisk oraz jezior różnego pochodzenia. Najwięcej jest płytkich jezior polodowcowych, powstałych ze stopienia się małych lodowców leżących w zagłębieniach terenu. Występują także jeziora wypełniające rozpadliny tektoniczne czy kratery nieczynnych wulkanów. Są one znacznie głębsze od jezior polodowcowych. Najgłębsze z nich, to mające powierzchnię zaledwie 11 km² - Oskjuvatn, którego głębokość wynosi 220 m, z większych jezior Thingvallavatn ma głębokość 114 m, a Thorisvatn -113 m.

    Największe jeziora:

Thorisvatn            -    83-88 km²

Thingvallavatn     -         82 km²

Logurinn              -         53 km²

Myvatn                 -         37 km²

Hvitarvatn            -         30 km²

Hop                      -         30 km²

Langisjor              -         26 km²

Kvislavatn           -          20 km²

Katalog największych jezior Islandii uzupełnia sztucznie utworzony, w związku z budową zapory Karahnjukar, zbiornik wodny Halslon o pow. 57 km².

Linia brzegowa:

    Islandia ma bardzo mocno rozwiniętą linię brzegową. Jej wybrzeże jest silnie rozczłonkowane, zwłaszcza w północno-zachodniej części wyspy (Fiordy Zachodnie). Wybrzeża fiordowe znajdują się również na wschodzie i północy. Stosunkowo najmniej urozmaicona jest linia brzegowa na południu i północnym-wschodzie.  Ogólna  długość wybrzeża Islandii wynosi 4.970 km.

    Opracowanie: 

Stanisław Bobusia

Jedlicze, grudzień 2007 r.

Aktualizacja: luty 2009 r.

Główne źródło informacji liczbowych Statistics Iceland

Kontakt:
e-mail:bost6@wp.pl                                                                                                                                   

     Zobacz również:

                                                                                                   http://www.klimatislandii.yoyo.pl/
http://www.demografiaislandii.yoyo.pl/
http://www.gospodarkaislandii.yoyo.pl/
                                                                                                                                             

Licznik odwiedzin  

Licznik Odwiedzin, Licznik Wizyt